Γράφει: Παν. Κατσαβός, Οπτικός - Μηχανολόγος µηχ/κός µέλος ∆.Σ. ΠΕΟΟ

H ηλιακή ακτινοβολία περιλαµβάνει όλη την ακτινοβόλο ενέργεια που προέρχεται από τον ήλιο και που ως αποτέλεσµα της απορροφητικής δράσης εκ µέρους των ουσιών που βρίσκονται στην ατµόσφαιρα, όπως το όζον, το οξυγόνο, ο ανθρακικός ανυδρίτης, οι υδρατµοί, φθάνει στο φλοιό της Γης.

Η βλαβερή για τα µάτια ακτινοβολία είναι κατά βάση η υπεριώδης (UV), η οποία βρίσκεται µόλις έξω από τα όρια που γίνονται αντιληπτά από τον οφθαλµό και διαιρείται συµβατικά σε τρεις ζώνες: UVA, UVB και UVC.

Από το φάσµα της υπεριώδους ακτινοβολίας µάς απασχολεί κυρίως το µέρος της UVΑ και της UVB, καθώς η UVC απορροφάται σχεδόν στο σύνολό της από την ατµόσφαιρα. Ένα µικρό µέρος της UVB (280-315 nm) απορροφάται στην ατµόσφαιρα, όµως ποσοστό 70% φτάνει στο πρόσθιο µέρος του οφθαλµού, τον κερατοειδή, και ένα ποσοστό 11% στον κρυσταλλοειδή φακό.

Όσον αφορά στην UVA (315-380 nm) το ποσοστό απορρόφησης από την ατµόσφαιρα είναι επίσης χαµηλό, καταφέρνοντας τελικά να φτάσει στον κερατοειδή µας κατά 55%, στον κρυσταλλοειδή φακό κατά 13% και τον αµφιβληστροειδή χιτώνα κατά 1,5%.

Η προστασία των µατιών µας από την ηλιακή ακτινοβολία, η οποία σηµειωτέον πρέπει να διαρκεί όλο το χρόνο και όχι µόνο το καλοκαίρι, είναι πρωταρχικής σηµασίας για όλες τις ηλικίες, πόσω µάλλον για τις πιο ευαίσθητες πληθυσµιακές οµάδες όπως είναι οι ηλικιωµένοι.

Το πιο σηµαντικό στοιχείο πηγάζει από τη διαπιστωµένη πιθανότητα συσσωρευτικής δράσης. Πιστεύεται ότι η επιβλαβής ακτινοβολία αποθηκεύεται βαθµηδόν και η τελική µοριακή βλάβη προέρχεται από µια συνάθροιση πολλών µικρότερων βλαβών που υφιστάµεθα ανάλογα µε τις ώρες της καθηµερινής έκθεσης τόσο ως ποσότητα (συνολικός αριθµός) όσο ως ποιότητα (είναι γνωστό ότι τις µεσηµβρινές ώρες της ηµέρας η ακτινοβολία είναι πιο έντονη).

Οι υπερήλικοι συχνά πάσχουν από παθήσεις που χρειάζονται τακτική οφθαλµολογική παρακολούθηση, αλλά και ιδιαίτερη οπτική φροντίδα. Κάποιες κλασικές θα λέγαµε περιπτώσεις είναι αυτές του καταρράκτη, διάφορες εκφυλιστικές παθήσεις της ωχρής κηλίδας, η µελανοχρωστική αµφιβληστροειδοπάθεια κ.λπ.

Οι αφακικοί, τα άτοµα δηλαδή που έχουν εγχειριστεί για καταρράκτη, έχουν στερήσει το µάτι από το φυσικό του φράγµα προς τις υπεριώδεις, τον κρυσταλλοειδή φακό, διευρύνοντας προς τα κάτω το φάσµα της ακτινοβολίας που φθάνει στον αµφιβληστροειδή. Τώρα γίνονται αισθητά σαν µπλε-κυανό και µε αλλοιωµένη αντίθεση εικόνας, τα µήκη κύµατος ανάµεσα στα 300 και τα 390 nm. Είναι καλός κανόνας, λοιπόν, να ενσωµατώνουµε πάντα στο φακό για αφακία, είτε αυτός είναι ενδοφθάλµιος είτε επαφής ή σε γυαλιά, ένα φίλτρο για UV.

Μια άλλη κατηγορία υπερηλίκων είναι εκείνοι που υπόκεινται σε φωτοχηµειοθεραπεία, δηλαδή άτοµα µε δερµατολογικές ασθένειες (π.χ. ψωρίαση) που ακτινοβολούνται µε δυνατές δόσεις υπεριώδους ακτινοβολίας µετά την κατάποση ουσιών που ευαισθητοποιούν τον οργανισµό στη δράση των UV. Το προστατευτικό γυαλί, µε επιφάνειες που εκτείνονται και στο πλάι, πρέπει να φοριέται σε όλη τη διάρκεια της θεραπείας και για τουλάχιστον 24 ώρες µετά το τέλος της.

Αξίζει να υπογραµµίσουµε ότι πάρα πολλά άλλα φάρµακα κοινής χρήσης µπορούν να προκαλέσουν το ίδιο φαινόµενο ευαισθητοποίησης (αντιβιοτικά, ηρεµιστικά, αντιισταµινικά, αντιδιαβητικά, αντιυπερτασικά, αντισυλληπτικά). Σε περίπτωση πρόσληψής τους πρέπει να χρησιµοποιούµε µέγιστη σύνεση στην έκθεσή µας σε πηγές υψηλής υπεριώδους εκποµπής.

Σε άτοµα µε εκφυλιστικές παθήσεις της ωχρής κηλίδας µπορούν να διατεθούν φακοί µε βαθµιαία σκουρότητα, έγχρωµα φίλτρα για τη βελτίωση της αίσθησης της αντίθεσης (contrast), όπως και ειδικά φίλτρα αποκοπής συγκεκριµένων φασµάτων (π.χ. blue block filter) πάντα σε συνδυασµό µε 100% προστασία από τις επικίνδυνες ακτινοβολίες του ηλιακού φωτός.

Πρόσφατα µπήκαν στην αγορά φίλτρα από οργανικό υλικό που αποκόβουν τις υπεριώδεις των 400 nm και που είναι φτιαγµένα µε ενσωµάτωση, στο πολυµερές, µιας συνθετικής ουσίας µε χαρακτηριστικά ανάλογα µε της µελανίνης, της βιολογικής χρωστικής ουσίας που παράγεται από τα κύτταρα του οργανισµού µας µε σκοπό φωτο-προστατευτικό.

Γενικά θα πρέπει να προσέξουµε το γεγονός ότι διαπερατότητες κάτω από 10%, ιδίως για προχωρηµένες ηλικίες, δηλαδή πολύ σκούρα φίλτρα, µπορεί να µειώσουν υπερβολικά τις ικανότητες όρασης και να µεταβάλουν αρνητικά την προσαρµογή στο σκοτάδι, ακόµη και να προκαλέσουν ενοχλήσεις και κινδύνους (π.χ. στην οδήγηση). Αντίθετα, τιµές διαπερατότητας πάνω από 45%, αρκετά συχνές στην αγορά, προσφέρουν σε πολλές περιπτώσεις ένα ανεπαρκές φίλτρο στο ορατό. ∆εν πρέπει όµως να ξεχνάµε ότι οι υψηλές διαπερατότητες επιτρέπουν τη µόνιµη χρήση των γυαλιών.

Όσο για τα άτοµα που έχουν ανάγκη από οπτική διόρθωση, υπάρχουν σηµαντικές δυνατότητες. Μία από αυτές είναι η χρήση φωτοχρωµικών φακών. Οι φακοί αυτοί, κατασκευασµένοι από φωτοευαίσθητα υλικά, σκουραίνουν στους εξωτερικούς χώρους ανάλογα µε την έκθεση στην UV στην οποία υπόκεινται και γίνονται σχεδόν τελείως καθαροί σε κλειστό περιβάλλον. Μπορούν να συνδυαστούν µε τη διόρθωση οποιασδήποτε αµετρωπίας, καλύπτοντας ταυτόχρονα και την πλήρη προστασία από την UV.

Ακόµα και σε περιπτώσεις πολλαπλής συνταγογράφησης για µακρινή, µεσαία και κοντινή απόσταση, όπως συµβαίνει στα άτοµα µε πρεσβυωπία, οι φακοί µπορούν να κατασκευαστούν ως πολυεστιακοί ηλίου ή φωτοχρωµικοί, όπως προαναφέρθηκε.

Σε κάθε περίπτωση η αγορά γυαλιών ηλίου είναι επιτακτική ανάγκη να πραγµατοποιείται µόνο από οπτικά καταστήµατα και ειδικά αν ο αγοραστής είναι ηλικιωµένο άτοµο, γιατί µόνο ο οπτικός-οπτοµέτρης µπορεί να αντιµετωπίσει κάθε περιστατικό και να προτείνει το σωστό προστατευτικό µέσο.