Σε ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα,τα μάτια ή κάποια τμήματα του ματιού μπορούν να δεχθούν αναίτια επίθεση από τα λευκά αιμοσφαίρια και να υποστούν ποικίλες βλάβες, που εκδηλώνονται με πολλά, δυσάρεστα και συχνά επώδυνα συμπτώματα. Κοινό χαρακτηριστικό των επιθέσεων είναι η πρόκληση φλεγμονής.

Υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός αυτοάνοσων νοσημάτων, εκ των οποίων πιο γνωστά είναι η ψωρίαση, η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο ερυθηματώδης λύκος και η σκλήρυνση κατά πλάκας.

Τέτοιου είδους νοσήματα μπορεί να προκαλέσουν ανυπόφορα συστηματικά (δηλαδή σε όλο τον οργανισμό) και οφθαλμολογικά συμπτώματα.

Τα οφθαλμικά συμπτώματα μπορούν να συμπεριλαμβάνουν ξηροφθαλμία ή ερυθρότητα των οφθαλμών, αίσθημα ξένου σώματος στα μάτια, κνησμό (φαγούρα), φωτοφοβία (ο πάσχων δεν αντέχει το φως), πόνο, αλλαγές στην οπτική οξύτητα, ακόμα και ολική απώλεια της όρασης.

Το πιο συχνό σύμπτωμα στα μάτια από τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι η ξηροφθαλμία. Πολλές γυναίκες με νόσο του Graves (είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα του θυρεοειδούς), με ερυθηματώδη λύκο ή με ρευματοειδή αρθρίτιδα παρουσιάζουν ξηρότητα στα μάτια, η οποία είναι αρκετά έντονη.

Βέβαια, η ξηροφθαλμία σπανίως αποτελεί σύμπτωμα αυτοάνοσου νοσήματος. Υπολογίζεται πως μία στις δύο γυναίκες την παρουσιάζει κάποια στιγμή στη ζωή της, αλλά μόνο στο 5% από αυτές τις περιπτώσεις η ξηροφθαλμία οφείλεται σε αυτοάνοση ασθένεια.

Επιπλέον, τα μάτια μπορεί να αποτελούν τον μοναδικό στόχο ορισμένων αυτοάνοσων νοσημάτων.

Το σύνδρομο Sjorgen είναι ένα συστηματικό αυτοάνοσο νόσημα που χαρακτηρίζεται από συμπτώματα ξηρότητας (ξηροφθαλμία και ξηροστομία) και είναι δυνατόν να συνοδεύεται από άλλα αυτοάνοσα νοσήματα (ρευματοειδή αρθρίτιδα, συστηματικό ερυθηματώδη λύκο, προϊούσα συστηματική σκλήρυνση κ.λπ.) Η αλληλεπίδραση νευρικών και ανοσολογικών παραγόντων επηρεάζει την έκκριση των δακρυϊκών αδένων και συμβάλλει στην παθογένεια των συμπτωμάτων ξηρότητας του συνδρόμου Sjorgen.

Σημαντικής σοβαρότητας είναι επίσης ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα που προσβάλλουν αμιγώς τα μάτια, όπως το οφθαλμικό ουλώδες πεμφιγοειδές (είναι μία σοβαρή οφθαλμοπάθεια που αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά και εγκαίρως μπορεί να οδηγήσει στην τύφλωση), το Mooren's έλκος κερατοειδούς και διάφορες μορφές υαλίτιδας (είναι φλεγμονή στο εσωτερικό του ματιού).

Θεραπευτική αντιμετώπιση

Οποιοδήποτε αυτοάνοσο νόσημα επηρεάζει τα μάτια απαιτεί συστηματική θεραπεία (από το στόμα και τοπικά στον οφθαλμό). Η θεραπεία αυτή τυπικά έχει ως στόχο την καταστολή του υπερβολικά επιθετικού αυτοάνοσου συστήματος και επιτρέπει στο σώμα τελικά να επαναρυθμίσει τη λειτουργία του.

Σαν αποτέλεσμα της συστηματικής θεραπείας έχουμε την καταστολή της αυτοάνοσης αντίδρασης του οργανισμού για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα (για παράδειγμα, έναν χρόνο). Στη συνέχεια η αγωγή μπορεί να διακοπεί σταδιακά και να σταματήσει χωρίς να σημειωθεί υποστροφή. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σημειωθεί επανεμφάνιση της επίθεσης, οπότε σε αυτή την περίπτωση ο ασθενής πρέπει να τεθεί και πάλι υπό αγωγή.

Σε γενικές γραμμές, οι οφθαλμίατροι δεν συνηθίζουν να υποβάλλουν τους ασθενείς σε συστηματική αγωγή. Ειδικά μάλιστα σε αυτά τα νοσήματα, δεν χρησιμοποιούν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα για να τα θέσουν υπό έλεγχο.

Παρ' όλα αυτά, πολλοί οφθαλμίατροι αντιλαμβάνονται ότι μια τέτοια αγωγή είναι απαραίτητη και ενδείκνυται για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Για τον λόγο αυτό, ο οφθαλμίατρος συνεργάζεται με τον ειδικό στα αυτοάνοσα νοσήματα ο οποίος θα αναλάβει την ευθύνη της συστηματικής θεραπείας, ενώ ο οφθαλμίατρος παρακολουθεί την πρόοδο των κλινικών οφθαλμολογικών εκδηλώσεων της αυτοάνοσης επίθεσης (φλεγμονή).

Εκτός από τη συστηματική θεραπεία, στον ασθενή χορηγούνται τεχνητά δάκρυα, ενώ μπορεί να τοποθετηθεί ειδικό πώμα στους δακρυϊκούς πόρους που μειώνει την παροχέτευση των δακρύων στον δακρυϊκό πόρο, ώστε να παραμένουν τα δάκρυα στο μάτι. Τα τελευταία δέκα χρόνια έχει εγκριθεί στις ΗΠΑ (αλλά όχι στην Ευρώπη) ένα κολλύριο το οποίο περιέχει κυκλοσπορίνη (ένα ανοσοκατασταλτικό φάρμακο) και δείχνει να βελτιώνει σημαντικά την ύγρανση του ματιού.

Στα περισσότερα περιστατικά, αυτή η συνεργασία μεταξύ οφθαλμιάτρου και ανοσοθεραπευτή έχει πολύ καλά αποτελέσματα.

Ερευνητές στο νοσοκομείο Massachusetts Eye & Ear Infirmary έχουν απομονώσει μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη-στόχο για το αυτοάνοσο νόσημα οφθαλμικό πεμφιγοειδές, η οποία πιστεύεται ότι στο μέλλον θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μια στρατηγική επαναρύθμισης του ανοσοποιητικού συστήματος του ασθενούς χωρίς τη χρήση ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων.

Οι έρευνες συνεχίζονται και πιστεύεται ότι και άλλα αυτοάνοσα οφθαλμικά νοσήματα θα μπορούν να αντιμετωπιστούν με παρόμοιες στρατηγικές.

Πηγή: ΤΑ ΝΕΑ Περιοδικό Υγεία