Συνέντευξη με τον Κο Ιωάννη Σαρητζόγλου, Χειρουργό Ενδοσκόπο

Η παγκρεατίτιδα αποτελεί μία σπάνια ασθένεια και πρόκειται για φλεγμονή του παγκρέατος κατά την οποία ενεργοποιούνται ένζυμα και το τραυματίζουν. Αυτό μπορεί να έχει δυσάρεστες συνέπειες, όπως αιμορραγίες, σχηματισμό κύστεων και κυτταρική νέκρωση. Διακρίνεται σε χρόνια και οξεία παγκρεατίτιδα ενώ είναι σημαντικό με την εμφάνιση των πρώτων ενοχλήσεων να γίνει άμεσα επίσκεψη στον ιατρό με δεδομένο ότι η βαρύτητα των συμπτωμάτων δεν αντανακλά απαραίτητα την έκταση της βλάβης και επειδή άλλες καταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα. Ο χειρουργός ενδοσκόπος Ιωάννης Σαρητζόγλου μας δίνει χρήσιμες πληροφορίες για τις δύο μορφές παγκρεατίτιδας και για το πώς η ERCP (η ενδοσκοπική ανάστροφη χολαγγειοπαγκρεατογραφία), μία μέθοδος ενδοσκοπικής επέμβασης, μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά στη διαγνωστική και θεραπευτική αντιμετώπιση των παγκρεατικών παθήσεων.

- Το πάγκρεας είναι ένα συμπαγές όργανο και αποτελεί τον δεύτερο σε μέγεθος αδένα του ανθρώπινου σώματος μετά το ήπαρ (συκώτι). Λειτουργική του αποστολή είναι η παραγωγή και η έκκριση σημαντικών ενζύμων και ορμονών. Η εξωκρινής μοίρα του παγκρέατος, που αποτελεί το 80% της παγκρεατικής μάζας, συνθέτει, αποθηκεύει και εκκρίνει τα παγκρεατικά ένζυμα στο δωδεκαδάκτυλο μέσω ενός αποχετευτικού "σωλήνα" που ονομάζεται παγκρεατικός πόρος. Τα ένζυμα αυτά τα οποία είναι πρωτεο-λυτικά, λιπολυτικά και αμυλολυτικά είναι απολύτως απαραίτητα για την πέψη και την απορρόφηση των τροφών. Η ενδοκρινής μοίρα του παγκρέατος παράγει και εκκρίνει πληθώρα ορμονών με σημαντικότερες την ινσουλίνη και την γλυκαγόνη οι οποίες είναι οι κύριοι ρυθμιστές του μεταβολισμού της γλυκόζης (του σακχάρου).

- Ποιες είναι οι συχνότερες παθήσεις του παγκρέατος;

- Η οξεία και χρόνια παγκρεατίτιδα για τις οποίες καλό είναι να μιλήσουμε κατά περίπτωση.

- Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με την οξεία μορφή.

- Η παγκρεατίτιδα είναι φλεγμονώδης εξεργασία του παγκρέατος, η οποία οφείλεται στην ενεργοποίηση και αυτοπεψία του οργάνου από τα δικά του ένζυμα. Τα αίτια που μπορούν να προκαλέσουν παγκρεατίτιδα είναι συνήθως οι χολόλιθοι και η κατάχρηση αλκοόλης. Η οξεία λιθιασική παγκρεατίτιδα (ΟΛΠ) αποτελεί την συχνότερη μορφή παγκρεατίτιδας και προσβάλλει το 10–12% των ασθενών με συμπτωματική χολολιθίαση ενώ το ποσοστό αυτό μπορεί να φτάσει το 25% των ασθενών με μικροχολολιθίαση. Η απόφραξη του παγκρεατικού πόρου από χολόλιθο είναι καθοριστικός παράγοντας για την πρόκληση ΟΛΠ.

- Και πως μπορεί να αντιμετωπιστεί;

- Η ERCP είναι ενδοσκοπική τεχνική και αποτελεί την μέθοδο εκλογής για τη διάγνωση της λιθιάσεως παρέχοντας επί πλέον την δυνατότητα θεραπευτικής παρέμβασης και αφαίρεσης του λίθου ευθύς αμέσως μετά την επιβεβαίωση της διαγνώσεως. Ιδιαίτερα, σε περιπτώσεις πασχόντων από βαρεία οξεία λιθιασική παγκρεατίτιδα, η ενδοσκοπική αντιμετώπιση με ενδοσκοπική σφιγκτηροτομή, ταυτόχρονο καθαρισμό του πόρου και αφαίρεση των χολόλιθων όταν εφαρμόζεται πρόωρα (εντός των πρώτων 2-3 ημερών) τροποποιεί προς το καλύτερο την πορεία της νόσου. Έτσι σήμερα, και σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία της διεθνούς βιβλιογραφίας, συστήνεται η πρώιμη ERCP και η ενδοσκοπική σφιγκτηροτομή στην ομάδα των ασθενών με βαρεία λιθιασική παγκρεατίτιδα. Είναι σημαντικό να τονισθεί ότι, η ενδοσκοπική αυτή μέθοδος είναι ανώδυνη, αναίμακτη και εκτελείται χωρίς γενική αναισθησία αντικαθιστώντας ουσιαστικά μείζονες χειρουργικές επεμβάσεις. Η ERCP και η ενδοσκοπική σφιγκτηροτομή διενεργούμενες κάτω από προϋποθέσεις και σε κατάλληλα οργανωμένα κέντρα, παρέχει σημαντικά πλεονεκτήματα στους ασθενείς με οξεία παγκρεατίτιδα, τόσο στην διάγνωση, όσο και στην θεραπεία της νόσου. Επίσης δεν πρέπει να παραβλέπεται το γεγονός ότι η ενδοσκοπική θεραπεία αποτελεί μέρος της συνολικής θεραπείας των ασθενών με οξεία παγκρεατίτιδα.

- Και σε ότι αφορά τη χρόνια παγκρεατίτιδα;

- Η χρόνια κατάχρηση αλκοόλ είναι το σύνηθες αίτιο της χρόνιας παγκρεατίτιδας. Το αποτέλεσμα είναι η προοδευτική καταστροφή της αρχιτεκτονικής του οργάνου και φυσικά η λειτουργική του ανεπάρκεια. Η δομική καταστροφή του οργάνου οδηγεί σε μορφολογικές βλάβες του παγκρεατικού πόρου ο οποίος παρουσιάζει στενώσεις και διατάσεις που καταλήγουν σε ανεπαρκή απέκκριση των παγκρεατικών ενζύμων στο δωδεκαδάκτυλο. Η καταστροφή της ενδοκρινούς μοίρας προκαλεί ορμονική ανεπάρκεια και σακχαρώδη διαβήτη. Η κλινική εικόνα της χρόνιας παγκρεατίτιδας χαρακτηρίζεται από πόνο, σύνδρομο δυσαπορρόφησης και σακχαρώδη διαβήτη. Και εδώ, με τη μέθοδο της ERCP επιτυγχάνεται η σκιαγράφηση του παγκρεατικού πόρου προκειμένου να τεθεί η διάγνωση της πάθησης ενώ ταυτόχρονα εκτιμάται και το μέγεθος της μορφολογικής βλάβης. Στο παρελθόν, και προκειμένου να εξασφαλιστεί η βατότητα του παγκρεατικού πόρου και να υφεθεί ο πόνος, οι ασθενείς υποβάλλονταν σε μείζονες χειρουργικές επεμβάσεις.

- Είναι πραγματικά μία μέθοδο με μεγάλη συμβολή στην αντιμετώπιση της παγκρεατίτιδας.

- Πράγματι. Σήμερα, με τη μέθοδο της ERCP, είναι δυνατή η ενδοσκοπική τοποθέτηση πλαστικού νάρθηκα (stent) εντός του παγκρεατικού πόρου με τον οποίο εξασφαλίζεται η βατότητα του πόρου και η υποχώρηση των ενοχλημάτων. Με την ενδοσκοπική επεμβατική αυτή μέθοδο είναι δυνατόν να αποφευχθούν μεγάλες χειρουργικές επεμβάσεις ενώ ταυτόχρονα τίθεται με ακρίβεια η διάγνωση της πάθησης και η παρουσία ή όχι συναφών επιπλοκών όπως η παγκρεατική ψευδοκύστη και ο καρκίνος του παγκρέατος. Και στην περίπτωση της χρόνιας παγκρεατίτιδας η ERCP, όπως και η χειρουργική επέμβαση, αποτελεί μέρος της συνολικής θεραπείας. Συμπερασματικά, η τεχνική της ενδοσκοπικής επέμβασης, που εξασφαλίζει η ERCP συμβάλει καθοριστικά στην ακριβείς διάγνωση των παγκρεατικών παθήσεων, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπει θεραπευτικές παρεμβάσεις που βελτιώνουν σημαντικά την πορεία της νόσου αποφεύγοντας μεγάλες χειρουργικές επεμβάσεις. Το μεγαλύτερο όμως πλεονέκτημα της μεθόδου είναι πως πρόκειται για μία αναίμακτη τεχνική και εκτελείται χωρίς γενική αναισθησία, γεγονός που επιτρέπει την εφαρμογή της ακόμα και σε βαρέως πάσχοντες ασθενείς.

Ιωάννης Σαρητζόγλου
Χειρουργός Ενδοσκόπος